Ung thư vú là loại ung thư phổ biến nhất ở phụ nữ và là nguyên nhân tử vong đứng hàng thứ hai sau ung thư phổi. Đáng chú ý, nam giới cũng có nguy cơ mắc ung thư vú, dù tỷ lệ thấp hơn. Theo Viện Ung thư Quốc gia Hoa Kỳ (NCI), mỗi năm có hàng trăm nghìn ca ung thư vú mới được phát hiện. Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu cho thấy nguy cơ ung thư vú có thể giảm đáng kể nếu duy trì lối sống lành mạnh và tầm soát sớm. Dưới đây là 10 bí quyết ngăn ngừa ung thư vú đã được các tổ chức y tế uy tín khuyến cáo.
1. Ăn nhiều rau xanh và thực phẩm lành mạnh
Chế độ ăn giàu rau xanh, trái cây, cá, ngũ cốc nguyên hạt – điển hình như chế độ ăn Địa Trung Hải – được chứng minh giúp giảm nguy cơ ung thư vú. Các thực phẩm có nguồn gốc thực vật chứa nhiều chất chống oxy hóa và phytochemical, giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương DNA – yếu tố khởi phát ung thư.
2. Tập thể dục đều đặn
Phụ nữ vận động thường xuyên có nguy cơ mắc ung thư vú thấp hơn rõ rệt so với người ít vận động.
Hoạt động thể chất giúp:
-
Điều hòa hormone estrogen
-
Kiểm soát cân nặng
-
Tăng cường miễn dịch
Khuyến nghị: ít nhất 150 phút vận động mức độ vừa/tuần.
3. Ngủ đủ giấc và tránh thức khuya kéo dài
Ngủ đủ 7–8 giờ mỗi đêm giúp cơ thể phục hồi và điều hòa hormone.
Nhiều nghiên cứu cho thấy:
-
Làm việc ca đêm
-
Thiếu ngủ kéo dài
-
Tiếp xúc ánh sáng ban đêm
Có liên quan đến tăng nguy cơ ung thư vú do rối loạn nhịp sinh học.
4. Duy trì cân nặng hợp lý
Thừa cân, béo phì – đặc biệt sau mãn kinh – làm tăng nguy cơ ung thư vú. Mô mỡ dư thừa sản sinh estrogen, hormone có thể kích thích sự phát triển của tế bào ung thư vú.
Giữ cân nặng ổn định bằng:
-
Ăn uống điều độ
-
Hạn chế đồ ngọt, nước có đường
-
Vận động thường xuyên
5. Không hút thuốc và hạn chế rượu bia
Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ nhiều loại ung thư, bao gồm cả ung thư vú. Uống rượu, kể cả với lượng nhỏ, cũng làm tăng nguy cơ ung thư vú theo liều lượng. Rượu có thể làm tổn thương ADN và thay đổi chuyển hóa estrogen.
Khuyến cáo: không hút thuốc, hạn chế tối đa rượu bia.
6. Cho con bú sữa mẹ
Cho con bú ít nhất 6 tháng mang lại lợi ích rõ rệt trong việc giảm nguy cơ ung thư vú cho người mẹ.
Cơ chế được cho là do:
-
Giảm tiếp xúc estrogen trong đời sống sinh sản
-
Loại bỏ các tế bào tuyến vú có tổn thương tiềm ẩn
7. Hạn chế tiếp xúc với tia bức xạ không cần thiết
Tiếp xúc với tia X liều cao, đặc biệt ở độ tuổi trẻ, có thể làm tăng nguy cơ ung thư vú.
Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) khuyến cáo:
-
Chỉ chụp CT, PET, X-quang khi thật sự cần thiết
-
Phụ nữ từng xạ trị vùng ngực cần được theo dõi ung thư vú sớm và định kỳ
8. Cẩn trọng khi sử dụng hormone thay thế
Liệu pháp hormone thay thế trong thời kỳ mãn kinh có thể giúp giảm triệu chứng khó chịu, nhưng sử dụng kéo dài làm tăng nguy cơ ung thư vú.
Nếu có tiền sử gia đình mắc ung thư vú hoặc ung thư buồng trứng, bạn nên:
-
Trao đổi kỹ với bác sĩ
-
Cân nhắc các phương pháp không dùng hormone
9. Tầm soát ung thư vú định kỳ (chụp nhũ ảnh)
Chụp X-quang tuyến vú (nhũ ảnh) là phương pháp phổ biến nhất giúp phát hiện ung thư vú sớm.
Theo Viện Ung thư Quốc gia Mỹ:
-
Phụ nữ 40–74 tuổi nên chụp nhũ ảnh định kỳ
-
Phát hiện sớm giúp tăng tỷ lệ sống và giảm điều trị xâm lấn
10. Xét nghiệm gen nếu có yếu tố nguy cơ di truyền
Phụ nữ có tiền sử gia đình mắc ung thư vú, ung thư buồng trứng, hoặc mang đột biến gen như BRCA1, BRCA2 có nguy cơ cao hơn.
Trong trường hợp này, nên:
-
Tư vấn di truyền
-
Theo dõi và tầm soát sớm, sát hơn so với dân số chung
Kết luận
Ung thư vú không phải lúc nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng việc áp dụng các biện pháp trên giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh và tăng khả năng phát hiện sớm – yếu tố then chốt quyết định tiên lượng. Phụ nữ nên chủ động tầm soát ung thư vú định kỳ, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ.
