BSNT. Tống Thị Huyền,
GS. Mai Trọng Khoa, PGS. TS Phạm Cẩm Phương (Dịch)
Trung tâm Y học hạt nhân và Ung bướu, Bệnh viện Bạch Mai
Ung thư không chỉ xuất phát từ yếu tố di truyền hay lối sống. Nhiều nghiên cứu dịch tễ học lớn cho thấy hơn 10% các trường hợp ung thư trên toàn cầu có liên quan trực tiếp đến nhiễm trùng mạn tính. Các tác nhân như virus, vi khuẩn và ký sinh trùng có thể tồn tại âm thầm trong cơ thể nhiều năm, gây viêm kéo dài và thúc đẩy quá trình sinh ung thư.
Nhiễm trùng và nguy cơ phát triển ung thư
Một số tác nhân nhiễm trùng đã được chứng minh có mối liên quan rõ ràng với sự gia tăng nguy cơ ung thư. Theo một nghiên cứu quy mô toàn cầu được công bố trên The Lancet Global Health, gánh nặng ung thư do nhiễm trùng cao hơn so với những ước tính trước đây.
Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ GLOBOCAN 2018 về tỷ lệ mắc và tỷ lệ tử vong do ung thư, tập trung đánh giá các loại ung thư có liên quan đến 10 tác nhân nhiễm trùng đã được xác định rõ vai trò sinh ung thư.
Gánh nặng ung thư do nhiễm trùng trên toàn cầu
Phân tích cho thấy, trong năm 2018:
-
Có khoảng 2,2 triệu trường hợp ung thư mới được cho là do các tác nhân nhiễm trùng
-
Tương ứng với tỷ lệ mắc chuẩn theo tuổi (ASIR) là 25/100.000 người/năm
Các tác nhân nhiễm trùng đóng vai trò chính bao gồm:
-
Helicobacter pylori: khoảng 810.000 ca ung thư mới, ASIR 8,7/100.000
-
Human papillomavirus (HPV): khoảng 690.000 ca, ASIR 4,1/100.000
-
Virus viêm gan C: khoảng 160.000 ca, ASIR 1,7/100.000
Những số liệu này cho thấy nhiễm trùng là một trong những yếu tố nguy cơ ung thư quan trọng nhưng thường bị đánh giá thấp trong cộng đồng.
Khác biệt theo giới tính và loại tác nhân nhiễm trùng
Mặc dù tổng thể nam giới và nữ giới bị ảnh hưởng tương đương bởi ung thư liên quan đến nhiễm trùng, nhưng loại tác nhân và dạng ung thư lại khác nhau rõ rệt giữa hai giới.
-
Nữ giới thường gặp ung thư liên quan đến HPV, đặc biệt là ung thư cổ tử cung và các ung thư vùng sinh dục
-
Nam giới có xu hướng mắc ung thư liên quan đến Helicobacter pylori, chủ yếu là ung thư dạ dày
Sự khác biệt này phản ánh vai trò đặc thù của từng tác nhân nhiễm trùng cũng như yếu tố sinh học và hành vi tiếp xúc khác nhau giữa hai giới.
Ảnh hưởng của vị trí địa lý đến ung thư do nhiễm trùng
Vị trí địa lý có ảnh hưởng đáng kể đến tỷ lệ ung thư liên quan nhiễm trùng. Nghiên cứu cho thấy:
-
Đông Á có tỷ lệ mắc cao nhất, với ASIR 37,9/100.000 người/năm
-
Châu Phi cận Sahara ghi nhận ASIR 33,1/100.000 người/năm
Đáng chú ý, gần 1/3 các trường hợp ung thư do nhiễm trùng trên toàn cầu xảy ra tại Trung Quốc, trong đó phần lớn có liên quan đến nhiễm Helicobacter pylori và virus viêm gan B. Điều này phản ánh mối liên quan chặt chẽ giữa dịch tễ nhiễm trùng và gánh nặng ung thư tại từng khu vực.
Ý nghĩa trong dự phòng và kiểm soát ung thư
Các nhà nghiên cứu kết luận rằng tác nhân nhiễm trùng đóng vai trò quan trọng trong sự gia tăng tỷ lệ ung thư toàn cầu. Quan trọng hơn, đây là nhóm yếu tố nguy cơ có thể phòng ngừa được.
Việc:
-
Tiêm chủng (HPV, viêm gan B)
-
Tầm soát và điều trị sớm nhiễm trùng mạn tính (H. pylori, viêm gan virus)
-
Kiểm soát lây nhiễm trong cộng đồng
có thể giảm đáng kể nguy cơ ung thư, đặc biệt ở các nhóm dân số nguy cơ cao và tại những khu vực có tỷ lệ nhiễm trùng cao.
Kết luận
Nhiễm trùng là một nguyên nhân quan trọng nhưng thường bị bỏ sót trong chiến lược phòng chống ung thư. Nhận diện sớm, kiểm soát và dự phòng các tác nhân nhiễm trùng liên quan đến ung thư không chỉ giúp giảm gánh nặng bệnh tật mà còn cải thiện tiên lượng lâu dài cho người bệnh.
